พิษสุนัขบ้ามีอาการยังไง อันตรายแค่ไหน?

พิษสุนัขบ้าอันตรายแค่ไหน? เช็กอาการในสัตว์และคน และวิธีรับมือที่ถูกต้อง

โรคพิษสุนัขบ้า (Rabies) หรือที่หลายคนเรียกว่า "โรคกลัวน้ำ" คือโรคร้ายแรงที่เกิดจากเชื้อไวรัส Rabies virus ซึ่งส่งผลต่อระบบประสาทโดยตรง ความน่ากลัวที่สุดของโรคนี้คือ หากติดเชื้อและเริ่มแสดงอาการแล้ว อัตราการเสียชีวิตสูงถึง 100% ทั้งในมนุษย์และสัตว์เลี้ยง เนื่องจากปัจจุบันยังไม่มีตัวยาใดที่รักษาให้หายขาดได้

เชื้อไวรัสนี้พบได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิด โดยเฉพาะสุนัข แมว และโคกระบือ ติดต่อผ่านทางการถูกสัตว์ที่มีเชื้อกัด ข่วน เลียบริเวณแผลเปิด หรือน้ำลายกระเด็นเข้าตาและปาก

1. อาการโรคพิษสุนัขบ้าใน "สัตว์เลี้ยง" (สุนัขและแมว)

อาการในสัตว์มักแสดงออกหลังจากได้รับเชื้อประมาณ 2–8 สัปดาห์ หรืออาจนานกว่านั้นขึ้นอยู่กับจุดที่โดนกัด โดยแบ่งลักษณะอาการออกเป็น 2 รูปแบบหลัก ๆ

• แบบดุร้าย (Furious Rabies) - พบได้บ่อย

  • ระยะแรก (1-3 วัน) นิสัยเปลี่ยนไป สัตว์ที่เคยชินคนอาจเริ่มปลีกตัว สัตว์ที่เคยขี้อายอาจเข้ามาคลอเคลีย ร่างกายเริ่มมีไข้ ตกใจง่าย

  • ระยะดุร้าย (1-7 วัน) ดุร้าย ก้าวร้าว วิ่งไล่กัดสิ่งของหรือสิ่งมีชีวิตทุกชนิด ม่านตาขยาย เสียงร้องเปลี่ยนไป น้ำลายไหลย้อยเนื่องจากกลืนลำบาก

  • ระยะอัมพาต (2-3 วัน) ขาหลังอ่อนแรง ทรงตัวไม่ได้ ลิ้นห้อย กลืนอาหารไม่ได้ อัมพาตทั้งตัว และเสียชีวิตในที่สุด

• แบบซึม (Dumb Rabies) - สังเกตยากและอันตรายมาก

  • สัตว์จะไม่แสดงอาการดุร้าย แต่จะมีอาการซึม แอบซ่อนตัวในที่มืด หลบผู้คน ปากค้าง ลิ้นห้อย น้ำลายไหล เจ้าของมักเข้าใจผิดว่ามีก้างติดคอ แล้วใช้มือเปล่าล้วงปาก ซึ่งเสี่ยงต่อการติดเชื้ออย่างรุนแรง สัตว์จะเกิดอัมพาตและเสียชีวิตอย่างรวดเร็วภายใน 2-4 วัน

2. อาการโรคพิษสุนัขบ้าใน "คน"

เมื่อคนได้รับเชื้อผ่านบาดแผล เชื้อจะเดินทางไปตามเส้นประสาทเข้าสู่สมอง อาการจะแบ่งเป็นระยะ ดังนี้

• ระยะเริ่มแรก: มีไข้ต่ำ ๆ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร และมีอาการเฉพาะคือ คัน ปวด หรือชาบริเวณบาดแผลที่เคยโดนกัด แม้แผลนั้นจะหายดีแล้วก็ตาม

• ระยะแสดงอาการทางระบบประสาท สับสน กระสับกระสับกระส่าย ตระหนกตกใจง่าย มีอาการกลัวลม (Aerophobia) และ กลัวน้ำ (Hydrophobia) เนื่องจากกล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืนเกิดการเกร็งอย่างรุนแรงและเจ็บปวดเมื่อพยายามกลืนน้ำหรืออาหาร น้ำลายไหลมาก

• ระยะสุดท้าย เกิดภาวะอัมพาต ชักเกร็ง หมดสติ ระบบหายใจล้มเหลว และเสียชีวิตภายในเวลาอันรวดเร็ว

การป้องกันและปฐมพยาบาลทันทีเมื่อโดนสัตว์กัดหรือข่วน

แม้โรคนี้จะอันตรายถึงชีวิตเมื่อแสดงอาการ แต่สามารถป้องกันได้ 100% หากดำเนินการทันทีหลังสัมผัสโรคตามขั้นตอนดังนี้

1. ล้างแผลทันที ใช้สบู่และน้ำสะอาดล้างบริเวณบาดแผลอย่างเบามือให้ลึกถึงร่องแผลนานอย่างน้อย 10–15 นาที เพื่อกำจัดเชื้อให้ได้มากที่สุด

2. ใส่ยาฆ่าเชื้อ เช็ดแผลให้แห้ง แล้วทาด้วยเบตาดีนหรือแอลกอฮอล์สำหรับล้างแผล

3. ไปพบแพทย์ทันที เข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า (Post-exposure prophylaxis) และวัคซีนป้องกันบาดทะยักโดยเร็วที่สุด

4. กักสังเกตอาการสัตว์ หากเป็นสัตว์ที่มีเจ้าของ ให้กักขังและสังเกตอาการอย่างน้อย 10 วัน หากสัตว์ตายระหว่างกักตัว ให้รีบแจ้งปศุสัตว์เพื่อนำหัวสัตว์ไปตรวจหาเชื้อทันที

วิธีที่ดีที่สุดในการปกป้องทั้งตัวเราและสัตว์เลี้ยง คือการพา สุนัขและแมวไปฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเป็นประจำทุกปี เริ่มต้นได้ตั้งแต่น้องอายุ 2-3 เดือนขึ้นไป การสร้างภูมิคุ้มกันให้สัตว์เลี้ยงคือการสร้างความปลอดภัยให้ครอบครัวและสังคมครับ